مقالۀ شام خداوند

آیات اصلی
متی ۲۶: ۲۶-۲۹ – آخرین شام عیسی با شاگردان، اولین شام خداوند.
مرقس ۱۴: ۲۲-۲۵ - آخرین شام عیسی با شاگردان، اولین شام خداوند.
لوقا ۲۲: ۱۷-۲۰ - آخرین شام عیسی و اولین حکم در مورد برگزاری شام خداوند.
یوحنا ۶: ۴۸-۵۹ – بدن عیسی و خون او خوردنی و نوشیدنی حقیقی برای ما.
اول قرنتیان ۱۰: ۱۶-۱۷ – شراکت در بدن و خون مسیح.
اول قرنتیان ۱۱: ۱۷-۳۴ – شرکت کردن در شام خداوند به طریقی شایسته.

شام خداوند چیست؟
شام خداوند در آخرین شب زندگی زمینی عیسی مسیح، هنگامی که او عید فصح را با شاگردانش برگزار می‌کرد، توسط خود او مقرر شد (متی ۲۶ :۲۶–۲۹؛ مرقس ۱۴ :۲۲–۲۵؛ لوقا ۲۲ :۱۹–۲۰).
عید فصح یکی از مهم‌ترین اعیاد قوم اسرائیل بود و یادآور زمانی بود که خدا بنی‌اسرائیل را از بردگی در مصر نجات داد. در آن شب، خدا به موسی فرمان داد که هر خانواده بره‌ای را قربانی کند و خون آن را بر چارچوب درِ خانه بمالد. وقتی فرشتهٔ داوری از مصر عبور کرد، از خانه‌هایی که خون بر در آنها بود گذشت و نخست‌زادگان آن خانه‌ها در امان ماندند؛ به همین دلیل این رویداد «فصح» نام گرفت و بنی‌اسرائیل هر سال آن را به یاد نجات خود از مصر جشن می‌گرفتند (خروج ۱۲ :۱–۲۰). یکی از بخش‌های این مراسم، خوردن نان فطیر بود که یادآور خروج شتاب‌زدهٔ اسرائیلیان از مصر بود. عیسی مسیح در همان شبِ فصح، نان و پیاله را به شاگردان داد و آنها را به‌عنوان نشانه‌هایی از بدن و خون خود معرفی کرد و فرمود که این عمل را به یاد او انجام دهند. به این ترتیب، او نشان داد که نجاتی که فصح یادآور آن بود، در او به معنای عمیق‌تر و کامل‌تری تحقق می‌یابد. پولس رسول نیز دربارهٔ مسیح می‌گوید: «زیرا مسیح، فصح ما، ذبح شده است» (اول قرنتیان ۵ :۷). همان‌گونه که برهٔ فصح در مصر با خون خود نشانهٔ نجات از داوری بود، عیسی مسیح نیز با قربانی شدن خود راه نجات انسان از گناه و داوری را فراهم کرد. بنابراین، شام خداوند در ارتباط مستقیم با عید فصح و در چارچوب آن مقرر شد و امروزه در کلیسا برای یادآوری و اعلام کاری که عیسی مسیح با مرگ خود برای نجات ما انجام داد و عهد جدیدی که به‌وسیلهٔ خون او برقرار شد، انجام می‌شود (لوقا ۲۲ :۱۹–۲۰؛ اول قرنتیان ۱۱ :۲۳–۲۶).
عیسی مسیح به شاگردانش فرمان داد که شام خداوند را به یاد او به‌جا آورند. این فرمان به‌صراحت در لوقا ۲۲ :۱۹ آمده است: «این را به یاد من به‌جا آرید.» پولس رسول نیز در اول قرنتیان ۱۱ :۲۳–۲۵، هنگام تعلیم کلیسا دربارهٔ شام خداوند، همین فرمان مسیح را بازگو می‌کند و بر ادامهٔ برگزاری آن تأکید دارد. مسیحیانِ نخستین نیز شام خداوند را به‌عنوان بخشی از زندگی جماعتی خود برگزار می‌کردند (اعمال ۲ :۴۲؛ ۲۰ :۷). چهار روایت موجود دربارهٔ شام خداوند در متی، مرقس، لوقا و اول قرنتیان در جزئیات یکسان نیستند و هیچ‌یک به‌تنهایی همهٔ سخنان عیسی را دربر نمی‌گیرد؛ اما با در نظر گرفتن مجموع این روایت‌ها، تصویر کاملی از آنچه عیسی در آن شب فرمود به دست می‌آید: بگیرید و بخورید! این است جسد من که برای شما داده می‌شود. این را به یاد من به جا آرید. این پیاله عهد جدید است در خون من که در راه بسیاری به جهت آمرزش گناهان ریخته می‌شود... هرگاه این را بنوشید، به یادگاری من انجام دهید (متی ۲۶: ۲۶-۲۹؛ مرقس ۱۴: ۲۲-۲۵؛ لوقا ۲۲: ۱۷-۲۰، اول قرنتیان ۱۱: ۲۳-۲۵).
در طول تاریخ کلیسا، شام خداوند به شیوه‌های گوناگون برگزار شده است و در کتاب مقدس زمان یا شکل واحدی برای نحوهٔ برگزاری آن تعیین نشده است. امروزه برخی کلیساها شام خداوند را هر هفته برگزار می‌کنند و برخی دیگر آن را یک بار در ماه به‌جا می‌آورند. در بسیاری از کلیساها از نان فطیر و آب انگور استفاده می‌شود، در حالی که برخی کلیساها از نان معمولی یا تخمیرشده استفاده می‌کنند. این تفاوت‌ها بیشتر به سنت و رسم کلیساها مربوط است و اصل شام خداوند به نوع نان یا نوشیدنی وابسته نیست. در بسیاری از کلیساها پیش از شرکت در شام خداوند، فرصتی برای دعا، توبه و اعتراف به گناهان در نظر گرفته می‌شود، زیرا پولس ایمانداران را دعوت می‌کند که با دقت و شایستگی در این مراسم شرکت کنند (اول قرنتیان ۱۱ :۲۷–۲۹). همچنین شیوهٔ توزیع نان و جام در کلیساها متفاوت است؛ در بعضی کلیساها ایمانداران به جلو می‌آیند و در برخی دیگر نان و جام در میان افراد در جای خود توزیع می‌شود. در بعضی کلیساها هر شخص از پیالهٔ جداگانه استفاده می‌کند و در برخی دیگر همه از یک یا چند جام مشترک می‌نوشند. با وجود این تفاوت‌ها، اصل شام خداوند در همهٔ این سنت‌ها یکسان است: یادآوری مرگ و قربانی مسیح، اعلام انجیل و مشارکت ایمانداران در مسیح و با یکدیگر.

اما چرا آیین شام خداوند را به‌جا می‌آوریم؟
عیسی‌مسیح به شاگردانش فرمان داد که شام خداوند را به یاد او برگزار کنند، و کلیسا نیز از همان زمان این عمل را ادامه داده است. با این حال، پولس رسول هشدار می‌دهد که نباید «به‌طور ناشایسته» در شام خداوند شرکت کنیم (اول قرنتیان ۱۱ :۲۷). منظور از شایسته بودن این نیست که انسان باید کاملاً بی‌گناه یا به‌اندازهٔ کافی خوب باشد؛ زیرا هیچ‌کس بر اساس شایستگی خود مستحق نجات نیست. منظور این است که با درک درست از اهمیت بدن و خون خداوند، با ایمان و توبه و درستیِ رابطه با دیگر ایمانداران در این آیین شرکت کنیم. به همین دلیل پولس رسول می‌گوید: «هر کس خود را بیازماید و آنگاه از نان بخورد و از پیاله بنوشد» (اول قرنتیان ۱۱ :۲۸). اگر گناهی در زندگی ما وجود دارد، باید آن را در حضور خدا اعتراف کنیم و از آن توبه نماییم، زیرا «اگر به گناهان خود اعتراف کنیم، او امین و عادل است تا گناهان ما را بیامرزد و ما را از هر ناراستی پاک سازد» (اول یوحنا ۱ :۹). بنابراین، شرکت شایسته در شام خداوند به معنای کامل و بی‌گناه بودن نیست، بلکه به معنای نزدیک شدن به خدا با قلبی صادق و توبه‌کار است. در مقابل، کسی که بدون توجه به معنای شام خداوند و بدون توبه، با بی‌احترامی و بی‌اعتنایی در آن شرکت می‌کند، خود را «مجرم بدن و خون خداوند» می‌سازد (اول قرنتیان ۱۱ :۲۷). پولس در مورد برخی از ایمانداران قرنتس می‌گوید که به سبب رفتار نادرستشان در این زمینه، در میان آنان ضعف و بیماری و حتی مرگ واقع شده بود (اول قرنتیان ۱۱ :۲۹–۳۰). این سخنان نشان می‌دهد که شام خداوند تا چه حد امری جدی است و مشارکت در آن نباید به‌صورت عادت یا بدون توجه به معنای آن انجام شود. در عین حال، کتاب مقدس نمی‌گوید که هر ایمانداری که پس از توبه، دوباره در یک گناه می‌افتد، لزوماً نباید در شام خداوند شرکت کند؛ بلکه ایماندار باید همواره دل خود را تفتیش نماید و با فروتنی به فیض مسیح تکیه کند. بنابراین، هنگامی که مرتکب گناه می‌شویم، نباید از خدا فرار کنیم؛ بلکه باید گناه خود را اعتراف کنیم، از آن توبه نماییم و با ایمان و فروتنی به سفرهٔ خداوند نزدیک شویم.
مسیحیان به‌طور کلی بر این باورند که شام خداوند فرصتی است برای به یاد آوردن مرگ عیسی‌مسیح و اعلام معنای نجات‌بخش آن؛ زیرا خود عیسی‌مسیح فرمود که شام خداوند را به یاد او به‌جا آوریم (اول قرنتیان ۱۱ :۲۴–۲۵). شام خداوند فرصتی است تا با تأمل در قربانی مسیح، گناهان خود را در حضور خدا اعتراف کنیم و با توبه و ایمان به فیض او بازگردیم. در این آیین، ما نه‌تنها مرگ مسیح را به یاد می‌آوریم، بلکه فیض و نجاتی را که به‌واسطهٔ مرگ او نصیب ما شده است نیز اعلام می‌کنیم. پولس رسول می‌فرماید: «زیرا هرگاه این نان را بخورید و از این پیاله بنوشید، موت خداوند را ظاهر می‌نمایید تا هنگامی که او باز آید» (اول قرنتیان ۱۱ :۲۶). مرگ عیسی‌مسیح زمینهٔ آمرزش گناهان و حیات جاودانی را برای ایمانداران فراهم کرده است و شرکت در شام خداوند فرصتی است تا با شکرگزاری این فیض بزرگ خدا را به یاد آوریم. همچنین شام خداوند نگاه ما را به آینده و بازگشت مسیح معطوف می‌کند؛ ازاین‌رو کلیسا این آیین را تا زمان بازگشت خداوند عیسی ادامه می‌دهد (اول قرنتیان ۱۱ :۲۶). بسیاری از مسیحیان شام خداوند را «شراکت مقدس» ، «مشارکت مقدس» یا «عشاء ربانی» می‌نامند، زیرا این آیین بیانگر مشارکت ایماندار با عیسی‌مسیح و نیز با دیگر اعضای بدن مسیح است. عیسی‌مسیح فرمود: «هر که جسد مرا می‌خورد و خون مرا می‌نوشد، در من می‌ماند و من در او» (یوحنا ۶ :۵۶). این سخن را مسیحیان در سنت‌های مختلف به شیوه‌های متفاوت تفسیر کرده‌اند، اما همگی بر اهمیت رابطه و مشارکت زنده با مسیح تأکید دارند. مشارکت ما در شام خداوند همچنین بیانگر وحدت ما با سایر ایمانداران است. پولس رسول می‌گوید: «زیرا یک نان است و ما که بسیاریم، یک بدن هستیم؛ چونکه همه از یک نان قسمت می‌یابیم» (اول قرنتیان ۱۰ :۱۷). بنابراین، شام خداوند تنها یک تجربهٔ شخصی میان ایماندار و مسیح نیست، بلکه یادآور این حقیقت نیز هست که همهٔ ایمانداران در مسیح به یک بدن تعلق دارند و باید در محبت و اتحاد با یکدیگر زندگی کنند.
علاوه بر این، بسیاری از مسیحیان بر این باورند که شام خداوند یکی از وسایلی است که خدا از طریق آن فیض خود را در زندگی ایمانداران جاری می‌کند؛ یعنی خدا می‌تواند از این آیین برای تقویت ایمان و مشارکت با مسیح و رشد روحانی ما استفاده کند. همان‌گونه که پولس رسول هشدار می‌دهد شرکت کردن به شیوه‌ای ناشایسته در شام خداوند می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد و حتی موجب داوری الهی شود (اول قرنتیان ۱۱ :۲۷–۳۲)، شرکت شایسته و همراه با ایمان نیز می‌تواند وسیله‌ای برای دریافت برکات روحانی باشد. این گروه به سخنان عیسی‌مسیح دربارهٔ بدن و خون او و نیز وعدهٔ آمرزش گناهان در عهد جدید اشاره می‌کنند: «زیرا این است خون من در عهد جدید که در راه بسیاری به جهت آمرزش گناهان ریخته می‌شود» (متی ۲۶ :۲۸). با این حال، خودِ شرکت کردن در عشاء ربانی، بدون ایمان و بدون توجه به معنای آنها، به‌خودی‌خود موجب نجات یا آمرزش گناهان نمی‌شود؛ زیرا نجات همواره از راه فیض و به‌وسیلهٔ ایمان به عیسی‌مسیح است. در نتیجه، برکت شام خداوند از خودِ نان و نوشیدن از جام یا از انجام ظاهری این آیین به‌وجود نمی‌آید، بلکه به مسیح و کار نجات‌بخش او وابسته است و شرکت در آن باید با ایمان و درک درست از معنای آن انجام شود.
خلاصه
عیسی‌مسیح از ما خواسته است مرگ او و نجاتی را که به‌واسطهٔ آن برای ما فراهم شده است توسط شرکت در شام خداوند به یاد آوریم و اعلام کنیم. مرگ مسیح برای ما نتایج عظیمی به همراه دارد: منجمله عادل شمردگی (رومیان ۵: ۹)، فدیه و آمرزش گناهان (افسسیان ۲: ۱۳؛ کولسیان ۱: ۲۰)، دسترسی به رحمت الهی (عبرانیان ۱۰: ۱۹)، پاکی گناهان (اول یوحنا ۱: ۷)، و غالب شدن بر دشمن (مکاشفه ۱۲: ۱۱). وه که خون مسیح چه گرانبها است!