مقالۀ جایگاه زنان در نگاه خداوند و کتاب مقدس

جایگاه زنان در نگاه خداوند و کتاب مقدس
کتاب مقدس زنان را نه صرفاً در نقش «همسر و مادر»، بلکه به‌عنوان انسان‌هایی معرفی می‌کند که به صورت خدا آفریده شده‌اند و در کسب نجات و تعلق به عیسی‌مسیح با مردان برابرند. خدا انسان را به صورت خود آفرید و آنان را «نر و ماده» خلق کرد (پیدایش ۱: ۲۷). بنابراین، ارزش زن وابسته به ازدواج، فرزندآوری، شغل یا موقعیت اجتماعی نیست، بلکه از این حقیقت سرچشمه می‌گیرد که او نیز مانند مرد به صورت خدا آفریده شده است. در پیدایش ۲: ۱۸، زن «یاری موافق» برای مرد معرفی می‌شود؛ تعبیری که به معنای کم‌ارزش یا فرودست بودن زن نیست، بلکه بر همراهی و همکاری زن و مرد در زندگی و مأموریتی که خدا به انسان سپرده است، تأکید دارد. ورود گناه، رابطهٔ زن و مرد و دیگر بخش‌های زندگی انسان را تحت تأثیر قرار داد (پیدایش ۳: ۱۶)، اما ارزش و کرامت زن از میان نرفت. بنابراین، تحقیر، سوءاستفاده یا سلطه‌جویی بر زن از نگاه خدا و کتاب مقدس پذیرفته‌شده نیست. زن انسانی است که می‌تواند با خدای زنده و حقیقی در ارتباط باشد و در طرح و خدمت او سهیم است.
مسئلهٔ هویت نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. زن نباید ارزش خود را از تأیید دیگران، ظاهر، موفقیت، ازدواج یا جایگاه اجتماعی بگیرد، بلکه ارزش او در رابطه‌اش با خدای زنده و حقیقی و تعلقش به او ریشه دارد. از این رو، باید جایگاه، ارزش و مسئولیت‌های زنان را در پرتو کل تعلیم کتاب مقدس در نظر بگیریم.
در عهد جدید نیز زن و مرد در نجات و تعلق به مسیح از جایگاه یکسانی برخوردارند. پولس رسول می‌گوید: «زیرا همهٔ شما به‌وساطت ایمان به مسیح‌عیسی فرزندان خدا می‌باشید... نه مرد و نه زن، زیرا همهٔ شما در مسیح‌عیسی یک می‌باشید» (غلاطیان ۳: ۲۶ -۲۸). این سخن به معنای یکسان بودن همهٔ نقش‌ها و مسئولیت‌ها نیست، بلکه تأکید می‌کند که زن و مرد در دریافت نجات، ارزش روحانی و تعلق به مسیح از یک جایگاه برخوردارند. برابر بودن زن و مرد در ارزش نزد خدا به معنای یکسان بودن همهٔ مسئولیت‌ها نیست و تفاوت‌های نقش نباید به معنای کم‌ارزش بودن زن تلقی شود. همان‌گونه که در خانواده میان زن و مرد تفاوت‌هایی در مسئولیت وجود دارد، در برخی زمینه‌های خدمت در کلیسا نیز میان مسیحیان دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.
شیوهٔ رفتار عیسی‌مسیح با زنان نیز این حقیقت را به‌خوبی نشان می‌دهد. او با زن سامری گفت‌وگو کرد و حقیقتی عمیق دربارهٔ پرستش حقیقی را به او تعلیم داد (یوحنا ۴: ۷ -۲۶). مریم، خواهر مرتا، در حضور عیسی‌مسیح نشست و به تعلیمش گوش داد و عیسی‌مسیح انتخاب او را تأیید کرد (لوقا ۱۰: ۳۸ -۴۲). زنان نیز در میان پیروان عیسی‌مسیح حضور داشتند و با دارایی خود از خدمت او حمایت می‌کردند (لوقا ۸: ۱ -۳). همچنین زنان از نخستین کسانی بودند که خبر رستاخیز مسیح را دریافت کردند و آن را به شاگردان رساندند (متی ۲۸: ۵ -۱۰؛ یوحنا ۲۰: ۱۱ -۱۸). این نمونه‌ها نشان می‌دهند که عیسی‌مسیح زنان را در حاشیهٔ زندگی روحانی قرار نداد، بلکه آنان را به‌عنوان انسان‌هایی برخوردار از ارزش، ایمان و جایگاه روحانی برابر با مردان پذیرفت.
همین حضور و مشارکت زنان را در کلیسای نخستین نیز می‌بینیم. برای شناخت جایگاه زنان در خدمت روحانی کلیسا، باید به آغاز کلیسا و نزول روح‌القدس در روز پنطیکاست توجه کنیم. در آن روز، زنان نیز همراه با رسولان و دیگر شاگردان عیسی‌مسیح در اورشلیم حضور داشتند (اعمال ۱: ۱۳ -۱۴ و ۲: ۱ -۴). پطرس رسول در موعظهٔ خود از وعدهٔ یوئیل نبی سخن گفت که خدا روح خود را بر مردان و زنان خواهد ریخت و «پسران شما و دختران شما نبوت خواهند کرد» (یوئیل ۲: ۲۸ -۲۹؛ اعمال ۲: ۱۶ -۱۸). این وعده نشان می‌دهد که کار و عطایای روح‌القدس به مردان محدود نشده است. این حقیقت در عهد عتیق نیز سابقه دارد؛ زنانی مانند مریم خواهر موسی که در خروج قوم اسرائیل از مصر نقش داشت و به‌عنوان نبیه شناخته می‌شود، دبوره به عنوان نبیه و داور اسرائیل؛ یکی از برجسته‌ترین رهبران اسرائیل در دورۀ داوران بود و نیز حُلده، نبیه‌ای که در دوران پادشاه یوشیا پیام خدا را اعلام کرد و در اصلاحات روحانی آن دوره نقش بسزایی داشت. همگی این زنان به‌عنوان نبیه معرفی شده‌اند (خروج ۱۵: ۲۰؛ داوران ۴: ۴؛ دوم پادشاهان ۲۲: ۱۴).
همین اصل را پولس رسول در تعلیم خود دربارهٔ عطایای روحانی نیز بیان می‌کند. او می‌گوید روح‌القدس عطایا را «به هر کس منفرداً، چنانکه می‌خواهد، تقسیم می‌کند» (اول قرنتیان ۱۲: ۱۱). بنابراین، معیار برخورداری از عطایای روحانی جنسیت نیست، بلکه بخشش و ارادهٔ روح‌القدس است. در همین زمینه، پولس رسول صریحاً از زنانی سخن می‌گوید که در هنگام دعا و نبوت در اجتماع ایمانداران مشارکت می‌کردند و دربارهٔ شیوهٔ حضور آنان در جماعت دستورهایی می‌دهد (اول قرنتیان ۱۱: ۵). از این رو، اصل دعا و نبوت زنان در جماعت ایمانداران با این آیات سازگار است و نمی‌توان گفت زنان در کلیسای نخستین هیچ مشارکت روحانی نداشتند.
نمونه‌های دیگری از خدمت زنان در کلیسای نخستین نیز دیده می‌شود. نام پرسکلا اول برده شده است که به همراه شوهرش، اَکیلا، آپولس را نزد خود پذیرفتند و به او تعلیم دادند (اعمال ۱۸: ۲۴ -۲۶). فیبی نیز «خادم کلیسا» در کنخریه معرفی می‌شود و پولس رسول از ایمانداران در روم می‌خواهد او را در خدمتش یاری کنند (رومیان ۱۶: ۱ -۲). چهار دختر فیلیپس نیز به‌عنوان زنانی معرفی می‌شوند که «نبوت می‌کردند» (اعمال ۲۱: ۸ -۹). این نمونه‌ها نشان می‌دهند که زنان در کلیسای نخستین تنها دریافت‌کنندهٔ خدمت نبودند، بلکه خود نیز در خدمت‌های کلیسایی و بنای جماعت سهم داشتند و از عطایایی که خدا به آنان بخشیده بود استفاده می‌کردند.
در عین حال، مشارکت زنان در دعا، نبوت و دیگر خدمت‌های روحانی به معنای بی‌نظمی یا کنار گذاشتن دیگر دستورهای مربوط به اجتماع کلیسا نیست. پولس رسول بر نظم در پرستش و مشارکت جماعت تأکید می‌کند و می‌گوید: «همه‌چیز به شایستگی و به نظم انجام شود» (اول قرنتیان ۱۴: ۴۰). او در همان فصل دربارهٔ سکوت زنان در شرایطی خاص نیز سخن می‌گوید (اول قرنتیان ۱۴: ۳۴ -۳۵). علاوه بر این، اول تیموتائوس ۲: ۱۱ -۱۲ دربارهٔ تعلیم و اقتدار در جماعت ایمانداران دستورهایی ارائه می‌کند. همچنین در اول تیموتائوس ۳: ۱ -۷ و تیطس ۱: ۵ -۹ شرایطی برای اسقف یا ناظر بیان شده است.
در همین‌جا پرسشی مهم مطرح می‌شود: آیا مشارکت زنان به همهٔ مسئولیت‌های رهبری و تعلیم در کلیسا گسترش پیدا می‌کند؟
برداشت مسیحیان از این متون یکسان نیست. برخی معتقدند که زن و مرد در ارزش، نجات و تعلق به مسیح برابرند، اما خدا برای آنان در خانواده و برخی مسئولیت‌های رهبری کلیسا تفاوت‌هایی تعیین کرده است. ازاین‌رو، منصب شبانی یا اسقفی را برای مردان در نظر می‌گیرند، در حالی که برای زنان زمینه‌های گسترده‌ای از خدمت و استفاده از عطایای روحانی وجود دارد.
گروهی دیگر معتقدند که این محدودیت‌ها باید در پرتو شرایط تاریخی و فرهنگی کلیساهای نخستین و زمینهٔ خود این نامه‌ها فهمیده شود و به همین دلیل، زنان می‌توانند مسئولیت‌های گسترده‌تری در رهبری و تعلیم کلیسا بر عهده بگیرند.
از این رو، در مورد آیات مربوط به تعلیم و اقتدار زنان، دقیقاً چه محدودیتی را بیان می‌کنند و چگونه باید با اول قرنتیان ۱۱: ۵ و دیگر نمونه‌های خدمت زنان هماهنگ شد، میان مفسران مسیحی تفسیرهای متفاوتی وجود دارد. برای فهم نقش زنان در کلیسا باید همهٔ این متون را در کنار یکدیگر بررسی کرد، نه اینکه یکی از آنها را جدا از بقیه مبنا قرار داد. میان دو حقیقت باید تعادل برقرار کرد؛ کتاب مقدس به‌روشنی حضور و خدمت مؤثر زنان در کلیسا و میان قوم خدا را نشان می‌دهد، اما دربارهٔ حدود برخی مسئولیت‌های کلیسایی نیز متن‌هایی وجود دارد که نیازمند مطالعهٔ دقیق و همه‌جانبه‌اند.
در نتیجه، عهد جدید از یک سو حضور و مشارکت واقعی زنان در زندگی روحانی و در کلیسا، از جمله دعا و نبوت، و بشارت خبر خوش نجات برجسته می‌کند و در برخورداری آنان از عطایای روح‌القدس، زنان را برابر با مردان می‌داند و از سوی دیگر بر نظم، مسئولیت و حدود خدمت در اجتماع ایمانداران تأکید می‌کند. بنابراین، در بررسی نقش زنان در کلیسا باید هم مشارکت واقعی آنان را جدی گرفت و هم تمام تعلیم عهد جدید دربارهٔ نظم، مسئولیت و رهبری در کلیسا را در نظر داشت. ارزش زن وابسته به نقش، موقعیت یا نوع خدمت او نیست، بلکه از آفرینش او به صورت خدا و تعلقش به عیسی‌مسیح و فرزند خدای زنده و حقیقی سرچشمه می‌گیرد.